Trong bối cảnh xã hội Ấn Độ như vậy, đức Phật đã thực hiện một cuộc đổi mới làm chấn động mọi người, nhất là hàng vua chúa và giới trưởng giả bấy giờ. Thật vậy, đức Phật đã cho phép những người bị xã hội Ấn xếp vào thành phần giai cấp thấp nhất được xuất gia, chính thức trở thành Tăng sĩ của giáo đoàn. 
 

Trong khi cuộc sống của họ lúc chưa xuất gia phải gánh chịu sự đối xử kỳ thị rất khắc nghiệt đến mức độ nếu họ lỡ dẫm lên cái bóng của giai cấp quý tộc thì cũng đủ bị chết chém. Vậy mà các vua chúa, trưởng giả khi cúng dường, đảnh lễ Phật, họ cũng phải cung kính cúng dường chúng Tăng.

 

Trên bước đường cầu đạo, sau khi tham vấn các vị Tỳ kheo Đức Vân, Hải Vân, Thiện Trụ, Hải Tràng và các nam cư sĩ như Di Già, trưởng giả Giải Thoát, v.v… Thiện Tài tìm đến Hưu Xã Ưu bà di để cầu học. Đây là hình ảnh người phụ nữ đầu tiên mà Đức Phật đề ra trong kinh Hoa Nghiêm nhằm phá bỏ quan niệm cố chấp về giới tính ăn sâu trong nếp sống của mọi người. Quả là một cuộc thay đổi mạnh mẽ trong một xã hội trọng nam khinh nữ, không bao giờ người đàn ông lại lắng tai nghe phụ nữ chỉ dạy. Nhưng Đức Phật đã đưa ra cái nhìn đúng đắn rằng không thể nghĩ tất cả phụ nữ là xấu. Tất nhiên, cũng như nam giới, trong nữ giới có người xấu người tốt. Đề cao nữ giới, hoặc xem thường họ, cả hai quan niệm này đều sai lầm.

 

Tâm hồn của Hưu Xã Ưu bà di không âm mưu, thủ đoạn, buồn khổ giống như đa số phụ nữ; chỉ có sự thanh thản, cao quý tỏa sáng nơi tâm nên bà mới có tên Hưu Xã, nghĩa là rũ bỏ tất cả ý tưởng đen tối. Hưu Xã cho biết bà đã phát tâm Bồ đề từ thời Phật Nhiên Đăng và đã thành tựu đại hạnh của Bồ tát. Đặc biệt bà sở đắc pháp tên "Ly ưu an ổn tràng”, nghĩa là đã lìa xa tham vọng, không có ý khống chế người khác, không cố chấp, không ưu phiền, sống thanh thản, tự tại, giải thoát, an lạc, tạo thành quang cảnh nơi bà sống rất thanh cao. Tâm thuần khiết như thế đã ảnh hưởng đến những ai trông thấy, hoặc thân cận với bà đều phát tâm Bồ đề, không bao giờ thoái chuyển và cũng được an trụ giải thoát.

 

Người nữ kế tiếp mà Thiện Tài tham vấn là Từ Hạnh đồng nữ. Kinh Hoa Nghiêm đề cao hình ảnh một cô bé, nhưng được mọi người kính trọng, vì đã tích lũy được phước đức và trí tuệ từ nhiều đời quá khứ. Đặc biệt là lòng từ bi của Bồ tát Từ Hạnh đã thể hiện thành hảo tướng, thành đền đài cung điện và việc làm giúp đỡ mọi người thoát khỏi cuộc sống khổ đau, được an vui.

 

Ngoài ra, trong hàng nữ lưu mà kinh Hoa Nghiêm đề cập, nổi bật nhất là hình ảnh của Bồ tát Quán Tự Tại. Hay nói đúng hơn, thân phụ nữ là một trong 32 ứng hiện thân của Bồ tát Quan Âm. Ngài chứng được trí Bát Nhã, thấu tỏ thật tướng của các pháp; vì thế, mọi việc trên cuộc đời này không thể làm chướng ngại việc cứu khổ độ sanh của ngài. Từ tâm chơn như, Bồ tát Quán Tự Tại phát tâm đại từ bi, lắng nghe tiếng khóc than, cầu cứu của tất cả chúng sanh, nên ngài có thêm một tôn danh khác nữa là Bồ tát Quan Thế Âm và đó cũng chính là nguyên nhân mà đức Quan Âm thường hiện hữu ở cõi Ta bà. Ngài là vị Bồ tát được nhân loại khắp năm châu bốn biển quy ngưỡng, tôn thờ, kính lễ. Nhìn thấy tôn tượng của Bồ tát Quan Âm ở khắp mọi nơi, chúng ta cảm nhận được công hạnh và quả đức của ngài liên quan mật thiết đến chúng ta như thế nào.

 

Quán Tự Tại là tên diễn tả sự tu chứng của ngài và tên Quan Thế Âm để chỉ cho việc làm của Bồ tát. Ngài tu nhân theo kinh Hoa Nghiêm, được tự tại đối với tất cả các pháp và khởi tâm đại bi trước khổ nạn của chúng sanh; cho nên ngài thường xuất hiện qua 32 ứng hiện thân để cứu khổ độ sanh theo tinh thần Phổ Môn của kinh Pháp Hoa.

 

Có thể hiểu 32 ứng hiện thân thể hiện quyền năng diệu dụng của Bồ tát Quan Âm, nói theo ngày nay là năng lực đa dạng của Bồ tát. 32 ứng hiện thân, hay 32 hoàn cảnh tiêu biểu cho tất cả mọi tình huống khó khăn nhất, Quan Âm đều có khả năng giải quyết tốt đẹp. Thật vậy, khi cần hiện thân Phật tiêu biểu cho người có năng lực cao tột về mọi mặt, Bồ tát Quan Âm thừa sức làm. Không những hiện thân Phật, Duyên giác, Thanh văn, tức đủ năng lực siêu tuyệt của hàng tam Thánh, Bồ tát Quan Âm còn có thể làm những việc của Trời Đại Phạm Thiên vương, tức những việc khó khăn vượt hơn sức người. Và đối trước mưu cầu hạnh phúc trong đời thường của con người, như mong muốn có con trai hay con gái, Quan Âm Bồ tát cũng đáp ứng được cho họ. Ngài cũng có đủ sức mạnh, đủ tài trí, đủ thế lực để che chở, cứu giúp mọi người thoát khỏi bảy tai nạn thường đe dọa mạng sống của họ, như bị nước cuốn trôi, bị hỏa hoạn, bị oán tặc bao vây, bị gông cùm xiềng xích… Thậm chí trước những đối tượng hung ác hại người, Bồ tát Quan Âm cũng có thừa dũng lực khiến chúng phải nể sợ, khuất phục qua ứng hiện thân Tiêu Diện Đại sĩ. Ngoài việc cứu giúp chúng sanh ở Ta bà, Bồ tát Quan Âm còn có năng lực siêu việt để trợ hóa đức Phật Di Đà ở Tây phương Tịnh độ.

 

Năng lực hành đạo của Bồ tát Quan Âm hoàn toàn tự tại ở hai thế giới tịnh uế trái ngược như thế, thì vấn đề giới tính nam hay nữ không quan trọng gì cả. Nói cách khác, vai trò nào Bồ tát cũng làm được trọn vẹn tốt đẹp, thì hiện thân phụ nữ của Quan Âm cũng là hạnh nguyện của ngài để khơi dậy cho số đông phụ nữ trên cuộc đời này đừng tự ti mặc cảm với nếp nghĩ là mình thuộc phái yếu, không thể làm được việc lớn. Bồ tát Quan Âm nhắc nhở nữ giới hay mọi người nói chung, ý thức được năng lực siêu nhiên tiềm ẩn trong mỗi người chúng ta, nếu chúng ta biết ứng dụng tinh ba Phật dạy trong cuộc sống. Tất nhiên là con đường đi đến thành quả như Đức Quan Âm là lộ trình mà kinh Pháp Hoa gọi là năm trăm do tuần đường hiểm sanh tử phải vượt qua, không đơn giản.

 

Có thể khẳng định rằng hình ảnh Bồ tát Quan Thế Âm dưới dạng ứng hiện thân phụ nữ nói lên đỉnh cao của năng lực đa dạng và toàn mỹ, một khi đạt đến trí tuệ toàn giác và sử dụng được sự hiểu biết trọn vẹn để hành sử thích ứng trong mọi tình huống của cuộc sống, giải trừ mọi tai ách và mang lại hạnh phúc, an lạc cho mọi người. Bậc nữ lưu thành tựu được những việc làm siêu tuyệt của bậc đại trí, đại từ bi, đại hạnh như Bồ tát Quan Thế Âm là biểu tượng cho cả loài người tôn thờ, là niềm mơ ước của tất cả hành giả đang tiến bước trên lộ trình tự giác, giác tha, chứ không riêng gì hàng nữ giới noi gương theo.

Sưu tầm