Và đức Phật có để lại những lời hướng dẫn nào cụ thể để giúp chúng ta hiểu được những gì Ngài thật sự đã dạy hay không?

Thật ra, dường như đức Phật cũng đã biết rõ vấn đề này.  Ngay trong thời Phật còn tại thế,người ta cũng thường giải thích sai lạc lời dạy của Ngài, vì vô tình hoặc cố ý.  “Này người sai lạc kia, sao ông lại hiểu pháp Ta thuyết giảng như vậy?” đức Phật nói với Arittha, khi người này cho rằng những pháp được Phật gọi là chướng ngại, thật sự không có gì là chướng ngại (M 22), và với Sāti khi người này cho rằng Thức của ta vẫn còn tồn tại sau khi mất (M 38).  Ngay lúc còn tại thế, lời dạy của đức Phật vẫn thường bị bóp méo hoặc làm sai lạc bởi “Những người nói rằng Như Lai có nói, có thuyết những điều mà Như Lai không nói, không thuyết” (A 2:3.3)

Vì vậy mà đức Phật rất cẩn thận và nói rõ về phương cách nào mà giáo pháp của Ngài được truyền lại về sau, “Hai pháp đưa đến sự không hỗn loạn (mê mờ) và duy trì sự có mặtcủa diệu pháp: Văn cú được sắp xếp đúng đắn và ý nghĩa được giải thích chân chánh” (A 2:2.10)

Và Ngài cũng dạy rằng, khi nào chúng ta nghi ngờ không biết một vị thầy có giảng nghĩa chính xác giáo lý của Phật hay không, chúng ta hãy “mỗi chữ, mỗi câu, cần phải được học hỏi kỹ lưỡng và đem ra so sánh với Kinh, và mang duyệt xét lại dưới ánh sáng của sự thực tập.” (D 16:4.8).

Phần đầu của lời khuyên ấy “Văn cú được sắp xếp đúng đắn” có liên quan đến tính chất bác học, vấn đề chính xác của lịch sử, và một sự hiểu biết căn bản.  Nhưng phần thứ hai của lời khuyên có nói về “ý nghĩa được giải thích chân chánh” và “mang ra duyệt xét lại dưới ánh sáng của sự thực tập” là một vấn đề hoàn toàn khác biệt, nó đòi hỏi đến một sự khéo léo khác của ta.

Giáo pháp của Phật, dharma, là để thực hành.  Đó là một tấm bản đồ, tờ thiết kế, chỉ cho ta cách cải tổ lại thân và tâm của mình trong giây phút hiện tại, vì thế mà chúng ta chỉ có thể lãnh hội được nó khi nào mình mang ra thực hành.  Vì vậy, câu trả lời hay nhất cho câu hỏi đức Phật dạy những gì, ta sẽ không thể nào tìm thấy trong văn tự mà phải bằng chính kinh nghiệm thực tập. Phương cách thực hành như thế nào thì ta có thể tìm thấy được sự hướng dẫn ấy trong kinh điển. Nhưng ý nghĩa giáo lý của Phật chỉ có thể tìm thấy được trong tuệ giác của chánh kiến, và nó sẽ chỉ có thể biểu hiện ra trong bây giờ và ở đây, qua ngay sự chuyển hóa của chính mình mà thôi.

Như Phật đã dạy các người của bộ lạc Kālāmas, “Khi nào tự mình chứng nghiệm và biết rõ như sau: ‘Các pháp này là thiện… Các pháp này nếu được thực hiện sẽ đưa đến hạnh phúc an lạc’, thời này các ông, hãy cố gắng thực hành để tự đạt đến và an trú trong hạnh phúc!” (A 3:65)  Vì thế cho nên, phương cách hay nhất để hiểu được giáo lý của Phật là hãy trở thành những gì Ngài đã dạy. 

Ta hãy cẩn thận kết cho mình một chiếc bè, kiên nhẫn chèo đến bờ bên kia, và trở thành một người Biết, một bậc giác ngộ.

Andrew Olendzki
Nguyễn Duy Nhiên dịch