Khi tôi nói về từ ái và bi mẫn, tôi không nói như một Phật tử, cũng không như một người Tây Tạng, cũng không phải như một Đạt Lai Lạt Ma. Tôi thực hiện điều này như một con người nói với những người khác. Tôi hy vọng rằng quý vị tại thời điểm này sẽ nghĩ về chính quý vị như một con người thay vì là một người Mỹ châu, Á châu, Âu châu, Phi châu, hay thành viên của một xứ sở đặc thù nào đấy. Những sự trung thành này là thứ yếu. Nếu quý vị và tôi thấy một nền tảng chung như những con người, chúng ta sẽ giao tiếp trên cấp độ căn bản này. Nếu tôi nói, "tôi là một thầy tu", hay "tôi là một Phật tử", những thứ này, trong việc so sánh đến bản chất như một con người, là tạm thời. Là con người là căn bản, nền tảng mà từ đấy tất cả chúng ta phát sinh. Chúng ta sinh ra như một con người, và điều ấy không thay đổi cho đến khi chết. Tất cả những thứ khác - cho dù chúng ta có học vấn hay không học vấn, già hay trẻ, giàu hay nghèo - là thứ yếu.

Giải quyết rắc rối

Trong những thành phố lớn, trong nông trại, trong những vùng xa xôi hẻo lánh, khắp các vùng nông thôn, con người đang di chuyển một cách bận rộn. Tại sao? Tất cả chúng ta đều bị thúc đẩy bởi một khát vọng làm cho chính chúng ta hạnh phúc. Làm như thế là đúng. Tuy nhiên, chúng ta phải luôn nhớ trong tâm rằng liên hệ quá nhiều với những khía cạnh nông cạn của đời sống sẽ không giải quyết những vấn đề lớn hơn bất toại ý của chúng ta. Từ ái, bi mẫn, và quan tâm cho kẻ khác là những cội nguồn hạnh phúc thật sự. Với những thứ này phong phú, chúng ta sẽ không bị quấy rầy bởi ngay cả những hoàn cảnh khó chịu nhất. Tuy nhiên, nếu chúng ta nuôi dưỡng thù hận, chúng ta sẽ không hạnh phúc ngay cả trong cảnh giàu có xa hoa. Vì thế, nếu chúng ta thật sự muốn hạnh phúc, chúng ta phải mở rộng môi trường của từ ái yêu thương. Điều này là cả tư duy tôn giáo và cảm nhận căn bản thông thường.

Sân hận không thể vượt thắng bằng sân hận. Nếu người ta biểu lộ sân hận đến chúng ta, và chúng ta thể hiện giận dữ trở lại, kết quả là một thảm họa. Trái lại, nếu chúng ta kiềm chế sự sân hận của mình và biểu lộ sự ngược lại của nó - từ ái, bi mẫn, bao dung, và kiên nhẫn - thế thì không chỉ chúng ta duy trì trong hòa bình mà sự giận dữ của người khác cũng sẽ dần dần giảm bớt. Không ai có thể tranh luận với sự thật rằng trong sự hiện diện của sân hận, hòa bình là không thể có. Chỉ qua ân cần và từ ái, niềm hòa bình tâm hồn mới có thể đạt được.

Chỉ có con người mới có thể phán xét và suy luận; chúng ta thấu hiểu những hậu quả và nghĩ về lâu về dài. Cũng đúng rằng con người có thể phát triển lòng từ ái yêu thương vô biên, trái lại đối với kiến thức tối đa của con người thì các thú vật chỉ có những thình thức hạn chế của tình cảm và yêu thương. Tuy nhiên, khi con người trở nên giận dữ, tất cả khả năng này bị mất đi. Không kẻ thù nào trang bị với vũ khí thôi có thể tước bỏ những phẩm chất này, nhưng sân hận có thể làm việc ấy. Nó là kẻ tàn phá.

Nếu chúng ta nhìn một cách sâu sắc vào những thứ như vậy, những dấu vết của các hành động của chúng ta có thể tìm thấy trong tâm thức. Những thái độ tự chuốc lấy thất bại, tự tổn thương, tự hại sinh khởi không phải theo ý chí riêng của họ mà do si mê ám tối. Thành công cũng thế, được thấy trong chính họ. Xuất phát từ kỷ luật tự giác, tự tỉnh thức, và việc nhận ra rõ ràng những nhược điểm của sân hận và những ảnh hưởng tích cực của ân cần sẽ đi đến hòa bình. Thí dụ, vào lúc hiện tại, chúng ta có thể là một người phát sinh cáu gắt dễ dàng. Tuy nhiên, với sự thấu hiểu rõ ràng và tỉnh thức, sự tức tối của chúng ta có thể trước nhất bị xói mòn, và rồi bị thay thế. Mục tiêu của quyển sách này là để chuẩn bị nền tảng cho sự thông hiểu ấy mà từ ấy lòng yêu thương chân chính hay từ ái có thể sinh trưởng. Chúng ta cần trau dồi tâm thức.

Tất cả các tôn giáo đều dạy một thông điệp về từ ái, bi mẫn, chân thành và trung thực. Mỗi hệ thống tìm kiếm con đường riêng của nó để cải thiện đời sống cho tất cả chúng ta. Tuy thế, nếu chúng ta nhấn mạnh quá nhiều bào triết lý, tôn giáo hay lý thuyết của chính chúng ta, trở nên quá dính mắc, chấp trước với nó, và cố gắng để áp đặt nó trên những người khác, kết quả sẽ là rắc rối. Một cách căn bản, tất cả các bậc thầy vĩ đại kể cả Đức Thế Tôn Thích Ca của Phật Giáo, Chúa Giê-Su của Ki Tô Giáo, Muhammad của Hồi Giáo, và Moses của Do Thái Giáo được thúc đẩy bởi một niềm khao khát giúp đở môn đồ của các ngài. Các ngài không tìm cầu để có được bất cứ điều gì đấy cho chính các ngài, cũng không để tạo thêm rắc rối cho thế giới.

Tôn giáo có thể đồng nghĩa với những vấn đề triết lý sâu sắc, nhưng từ ái và bi mẫn là trái tim của tôn giáo. Do thế, trong quyển sách này, tôi sẽ diễn tả việc thực hành từ ái mà tôi cũng làm như thế. Trong kinh nghiệm việc thực hành từ ái đem đến hòa bình của tâm hồn cho chính tôi và hổ trợ người khác. Những người vị kỷ ngu ngơ luôn luôn nghĩ về chính họ, và kết quả luôn luôn là tiêu cực. Những người thông tuệ nghĩ về những người khác, giúp đở họ tối đa mà họ có thể, và kết quả là hạnh phúc. Từ ái và bi mẫn lợi lạc cho chính chúng ta và người khác. Qua lòng ân cần đối với người khác, tâm tư và trái tim chúng ta sẽ rộng mở đến hòa bình.

Mở rộng môi trường nôi tại này dến những cộng đồng rộng lớn hơn chung quanh chúng ta sẽ đem đến hòa hiệp, thống nhất, và hợp tác; mở rộng hòa bình xa hơn đến những quốc gia và rồi thì đến thế giới sẽ mang đến lòng tin hổ tương, tôn trọng qua lại, sự giao tiếp chân thành, và cuối cùng là những nổ lực hòa nhập thành công để giải quyết những rắc rối của thế giới. Tất cả những điều này là có thể. Nhưng trước nhất chúng ta phải thay đổi chính mình.

Mỗi chúng ta có trách nhiệm đối với toàn thể nhân loại. Chúng ta cần nghĩ về mỗi người chúng ta như những người anh chị em thật sự, và quan tâm đến quyền lợi của mỗi chúng ta. Chúng ta phải tìm cách giảm đi nổi khổ đau của kẻ khác. Hơn là hành động chỉ để đạt đến sự giàu sang, chúng ta cần làm điều gì đấy đầy đủ ý nghĩa, điều gì đấy một cách nghiêm chỉnh hướng trực tiếp đến lợi ích của toàn thể nhân loại.

Được thúc đẩy bởi bi mẫn và từ ái, tôn trọng những quyền của kẻ khác - điều này thật sự là tôn giáo. Mặc áo tu sĩ nói về Thượng đế nhưng suy nghĩ một cách vị kỷ thì không phải là một hành vi tôn giáo. Trái lại, một nhà chính trị hay luật sư với sự quan tâm thật sự cho nhân loại, những người cáng đáng những hành động làm lợi ích cho người khác thật sự là thực hành tôn giáo. Mục tiêu phải là phụng sự cho kẻ khác, chứ không phải khống chế thiên hạ. Những ai thực hành từ ái thông tuệ, như Đại hành giả Ấn Độ Long Thọ đã nói trong Tràng Hoa Quý Báu rằng:

Đã phân tích trọn vẹn
Tất cả những hành vi của thân thể, lời nói và tâm ý,
Những ai nhận ra những gì lợi ích cho tự thân và người khác
Luôn luôn thực hiện những điều này là thông tuệ.
Một hành vi tôn giáo là được thực hiện ra với động cơ tốt lành, với tư tưởng chân thành vì lợi ích của người khác. Tôn giáo là ở đây và bây giờ trong đời sống hàng ngày của chúng ta. Nếu chúng ta hướng dẫn đời sống ấy vì lợi ích của thế giới, thì đây là dấu ấn xác nhận một đời sống tôn giáo.

Đây là tôn giáo đơn giản của tôi. Không cần Thánh đường, Phật đường. Không cần những triết lý phức tạp. Tâm thức của chính chúng ta, trái tim của chính chúng ta, là đền đài; triết lý của chúng ta đơn giản là ân cần.

Nguyên tác: My Outlook trích từ quyển How to Expand Love
Tác giả: Đức Đạt Lai Lạt Ma
Anh dịch: Jeffrey Hopkins, Ph. D.
Chuyển ngữ: Tuệ Uyển - 23/09/2011